"मुख में मुलहरा डालना" एक आध्यात्मिक एवं मुहावरेदार अभिव्यक्ति है। इसका अर्थ है मौन धारण करना, व्यर्थ एवं नकारात्मक वाणी पर पूर्ण विराम लगाना तथा स्वयं पर संयम रखना।
मुलहरा मूलतः चमड़े या रस्सी से बना वह जालीदार मुखावरण होता है, जिसे बैल, गाय या घोड़े के मुख पर बाँधा जाता है। इसे बाँधने के बाद पशु चलते समय रास्ते में फसलों पर मुँह नहीं मार सकते और न ही अनियंत्रित होकर कुछ खा सकते हैं। कुछ क्षेत्रों में "मुलहरा" शब्द का प्रयोग सिक्के के अर्थ में भी किया जाता है। जैसे मुख में सिक्का रखने पर बोलना कठिन हो जाता है, वैसे ही बाबा इस प्रतीक के माध्यम से मौन और वाणी पर संयम का संदेश देते हैं।
आध्यात्मिक दृष्टि से यह अभिव्यक्ति हमें सिखाती है कि जब भी मतभेद, वाद-विवाद या तकरार की स्थिति उत्पन्न हो, तब आवेश में प्रतिक्रिया देने के बजाय मौन और संयम अपनाना ही श्रेष्ठ है। अनावश्यक तर्क-वितर्क विवाद को बढ़ाते हैं, जबकि मौन परिस्थिति को शांत करता है और शांति बनाए रखता है।
बाबा कहते हैं कि उनकी याद मुख में रखे हुए एक सिक्के के समान है। जब भी किसी पर क्रोध आए या किसी के साथ गरमागरम चर्चा होने लगे, तब बाबा की याद रूपी इस "सिक्के" को अपने मुख में रख दो। अर्थात् क्रोध में कोई कटु या आवेशपूर्ण शब्द न बोलो, बल्कि बाबा की याद में स्थित हो जाओ। यह पवित्र मौन विवाद को बढ़ने से रोकता है, मन को शांत करता है और वातावरण में शांति स्थापित करता है। जब हमारी वाणी बाबा की याद के अधीन हो जाती है, तब क्रोध स्वतः समाप्त होने लगता है, संबंध सुरक्षित रहते हैं और वातावरण प्रेम, शांति तथा सद्भाव से भर जाता है।
"Putting a Mulhara in the Mouth" is a spiritual and idiomatic expression. It signifies observing silence, putting a complete stop to wasteful and negative speech, and exercising self-control.
A mulhara is traditionally a muzzle or mesh covering, usually made of leather or rope, that is tied over the mouth of an ox, cow, or horse. Once fitted, it prevents the animal from grazing on crops or eating indiscriminately while moving along the road. In some regional contexts, the word *mulhara* is also used to refer to a coin. Just as a coin placed in the mouth makes it difficult to speak, Baba beautifully uses this symbolism to teach the value of silence.
From a spiritual perspective, this expression teaches that whenever disagreements or arguments arise, it is wiser to respond with silence and self-restraint rather than impulsive words. Unnecessary arguments only intensify conflict, whereas silence prevents situations from escalating and helps preserve peace.
Baba explains that His remembrance is like a coin placed in the mouth. Whenever you feel angry with someone or find yourself in a heated discussion, place this "coin" of Baba's remembrance in your mouth. Instead of reacting with harsh or impulsive words, remain absorbed in His remembrance. This sacred silence prevents conflict from intensifying, calms the mind, and allows peace to prevail. As our speech comes under the influence of Baba's remembrance, anger gradually dissolves, relationships are protected, and the atmosphere becomes peaceful and harmonious.
నోటిలో నాణెం వేసుకోవడం అనేది ఒక ఆధ్యాత్మికమైన సామెత వంటిది. దీని భావం మౌనం పాటించడం, వ్యర్థమైన మరియు ప్రతికూలమైన మాటలకు పూర్తిగా అడ్డుకట్ట వేయడం, అలాగే వాక్కుపై సంయమనం కలిగి ఉండడం.
ములహరా అనేది సంప్రదాయంగా తోలు లేదా తాడుతో తయారు చేసిన జాలివంటి ముఖావరణం(మాస్కు వంటిది). దీనిని ఎద్దు, ఆవు లేదా గుర్రం నోటికి కడతారు. అది కట్టిన తర్వాత ఆ జంతువు దారిలో వెళ్తూ పంటలను మేయలేదు లేదా ఇష్టానుసారంగా ఏదైనా తినలేదు. కొన్ని ప్రాంతీయ సందర్భాల్లో "ములహరా" అనే పదానికి నాణెం అనే అర్థం కూడా ఉంది. నోటిలో ఒక నాణెం ఉంచుకున్నప్పుడు మాట్లాడడం కష్టమైనట్లే, బాబా ఈ ప్రతీక ద్వారా మౌనం యొక్క విలువను ఎంతో అందంగా తెలియజేస్తారు.
ఆధ్యాత్మిక దృష్టిలో ఈ వ్యక్తీకరణ మనకు ఒక గొప్ప సందేశాన్ని అందిస్తుంది. ఎవరితోనైనా భేదాభిప్రాయాలు, వాదనలు లేదా వేడెక్కిన చర్చలు జరిగినప్పుడు ఆవేశంతో స్పందించడం కంటే మౌనం మరియు సంయమనం పాటించడం శ్రేష్ఠం. అనవసరమైన వాదోపవాదాలు వివాదాన్ని మరింత పెంచుతాయి. అయితే మౌనం పరిస్థితిని మరింత తీవ్రం కాకుండా చేసి శాంతిని కాపాడుతుంది.
బాబా ఇలా చెబుతారు: బాబా స్మృతియే నోటిలో పెట్టుకున్న ఒక నాణెం వంటిది. ఎవరి పట్లనైనా కోపం వచ్చినప్పుడు లేదా వేడెక్కిన చర్చలో ఉన్నప్పుడు, బాబా స్మృతి అనే నాణెాన్ని మీ నోటిలో పెట్టుకోండి. అంటే కోపంతో ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడకుండా, బాబా స్మృతిలో స్థితులై ఉండండి. ఈ పవిత్రమైన మౌనం వివాదం మరింత పెరగకుండా చేస్తుంది, మనస్సును ప్రశాంతపరుస్తుంది, శాంతిని నెలకొల్పుతుంది. మన వాక్కు బాబా స్మృతితో నియంత్రణ అయినప్పుడు కోపం క్రమంగా కరిగిపోతుంది, సంబంధాలు పరిరక్షించబడతాయి, వాతావరణం ప్రేమ, శాంతి, సౌహార్దాలతో నిండిపోతుంది.
