... अपनी दिल से पूछो – मैं स्वीट बाबा को कितना याद करता हूँ? हीर-रांझा का विकार के लिए लव नहीं था। ... (साकार मुरली - 9 March 2019)
हीर - रांझा की कहानी
हीर – रांझा पंजाब की एक प्रसिद्ध प्रेम कथा है। ये इतिहास की सबसे ज्यादा चर्चित एक प्रेम कहानी है। हीर (इज्जत बीबी) एक बेहद खूबसूरत महिला है, जिसका जन्म सियाल जनजाति के एक धनी परिवार में हुआ था , जबकि धीदो रांझा, जो रांझा कबीले से है, चार भाइयों में सबसे छोटा है और पंजाब में चिनाब नदी के किनारे तख्त हजारा गांव में रहता है । अपने पिता का पसंदीदा पुत्र होने के नाते, अपने भाइयों के विपरीत, जिन्हें ज़मीन पर मेहनत करनी पड़ती है, वह बांसुरी बजाते हुए आराम का जीवन जीते हैं। रांझा के पिता मौजू चौधरी की मृत्यु के बाद, रांझा का अपने भाइयों के साथ जमीन को लेकर झगड़ा हो जाता है और वह अपना घर छोड़ देता है। वारिस शाह के महाकाव्य के संस्करण में, रांझा घर छोड़ देता है क्योंकि उसके भाइयों की पत्नियों ने उसे खाना परोसने से इनकार कर दिया था। आख़िरकार वह हीर के गांव पहुंचता है और उससे प्यार करने लगता है। हीर के पिता रांझा को अपने मवेशी चराने का काम देते हैं। रांझा के बांसुरी बजाने के तरीके से हीर मंत्रमुग्ध हो जाती है और अंततः उससे प्यार करने लगती है। वे कई वर्षों तक एक-दूसरे से गुप्त रूप से मिलते रहे जब तक कि वे हीर के ईर्ष्यालु चाचा, कैदो और उसके माता-पिता चूचक और मल्की द्वारा पकड़ नहीं लिए गए। हीर को उसके परिवार और स्थानीय पुजारी या ‘मौलवी’ द्वारा सईदा खेड़ा नाम के एक अन्य व्यक्ति से शादी करने के लिए मजबूर किया जाता है ।
रांझा का दिल टूट गया है। वह ग्रामीण इलाकों में अकेला घूमता रहता है, जब तक कि अंततः उसकी मुलाकात एक जोगी (तपस्वी) से नहीं हो जाती। टीला जोगियान ("तपस्वियों की पहाड़ी") में जोगियों के कनफटा (छिदे हुए कान) संप्रदाय के प्रसिद्ध संस्थापक गोरखनाथ से मिलने के बाद, रांझा खुद जोगी बन जाता है, अपने कान छिदवाता है और भौतिक दुनिया को त्याग देता है। भगवान का नाम लेते हुए, वह पूरे पंजाब में घूमता है, अंततः उस गाँव को ढूंढता है जहाँ हीर अब रहती है।
दोनों हीर के गाँव लौटते हैं, जहाँ हीर के माता-पिता उनकी शादी के लिए सहमत होते हैं - हालाँकि कहानी के कुछ संस्करणों में कहा गया है कि माता-पिता की सहमति केवल एक धोखा है। शादी के दिन, कैडो ने लड़की को उसके व्यवहार के लिए दंडित करने के लिए उसके भोजन में जहर मिला दिया ताकि शादी न हो सके। यह खबर सुनकर रांझा हीर की मदद के लिए दौड़ता है, लेकिन तब तक बहुत देर हो चुकी होती है, क्योंकि वह पहले ही जहर खा चुकी होती है और मर जाती है। एक बार फिर टूटा हुआ दिल, रांझा बचा हुआ जहरीला खाना खाता है और उसके पास ही मर जाता है।
आध्यात्मिक भाव: हीर और रांझा की प्रेम कहानी भले ही दुःखद अंत तक पहुँची, लेकिन उनका प्रेम सच्चा और विकारों से मुक्त था। वे एक-दूसरे को याद करते थे और मिलते रहते थे। ब्रह्माकुमारों और ब्रह्माकुमारियों ने तो स्वयं परमात्मा को ही अपना प्रियतम बना लिया है। राजयोगी उनकी प्रेयसी बनकर सच्चे आत्मिक प्रेम का अनुभव कर रहे हैं। तो जन्म-जन्मांतर के लिए श्रेष्ठ प्राप्ति कराने वाले बाबा से हमें कितना प्रेम करना चाहिए! कोई भी कार्य करते हुए हमें दिल से बाबा को याद करना चाहिए। हीर और रांझा ने अपने प्रेम के लिए प्राणों की भी परवाह नहीं की। राजयोगियों को प्राण त्यागने की आवश्यकता नहीं है। बस, प्राणों से भी प्यारे बाबा को पूरे दिल से याद करना है। यही उन पर बलिहार जाना है।
Heer-Ranjha story
Heer – Ranjha is a famous love story of Punjab. This is one of the most talked about love stories in history. Heer (Izzat Bibi) is an extremely beautiful woman, born into a wealthy family of Sial tribe while Dheedo Ranjha, who is from Ranjha clan, is the youngest of four brothers and lives in the village of Takht Hazara by the river Chenab in Punjab. Being his father's favourite son, unlike his brothers who have to toil in the lands, he leads a life of ease, playing the flute. After the death of Ranjha's father, Mauju Chaudhry, Ranjha has a quarrel with his brothers over land, and leaves his home. In Waris Shah's version of the epic, Ranjha leaves home because his brothers' wives refused to serve him food. Eventually he arrives in Heer's village and falls in love with her. Heer's father offers Ranjha a job herding his cattle. Heer becomes mesmerized by the way Ranjha plays his flute and eventually falls in love with him. They meet each other secretly for several years until they are caught by Heer's jealous uncle, Kaido, and her parents Chuchak and Malki. Heer is forced by her family and the local priest or ' Maulvi ' to marry another man named Saida Khera .
Ranjha is left heartbroken. He wanders the countryside alone, until he eventually meets a Jogi (ascetic). After meeting Gorakhnath, the legendary founder of the Kanphata (pierced ear) sect of Jogis at Tilla Jogian ("Hill of Ascetics"), Ranjha becomes a Jogi himself, piercing his ears and renouncing the material world. While reciting the name of the Lord, he wanders all over Punjab, eventually finding the village where Heer now lives.
The two return to Heer's village, where Heer's parents agree to their marriage - though some versions of the story state that the parents' agreement is only a deception. On the wedding day, Kaido poisons her food so that the wedding will not take place, in order to punish the girl for her behaviour. Hearing this news, Ranjha rushes to aid Heer, but is too late, as she has already eaten the poison and has died. Brokenhearted once again, Ranjha eats the remaining poisoned food and dies by her side.
Spiritual Significance: Although Heer and Ranjha’s love story ended in tragedy, their love was true and free from lust. They remembered each other and would meet one another. Brahma Kumars and Brahma Kumaris have made God Himself their Beloved. As His spiritual lovers, Raj Yogis experience true, soul-conscious love. How deeply, then, should we love Baba, who grants us an elevated fortune for many births! Whatever we are doing, we should remember Baba wholeheartedly. Heer and Ranjha did not hesitate to sacrifice even their lives for their love. Raj Yogis need only remember Baba with all their heart and soul. This is what it means to surrender ourselves to Him.
హీర్ – రాంఝా కథ
హీర్ రాంఝా పంజాబ్లోని నాలుగు ప్రసిద్ధ ప్రేమకథల్లో ఒకటి. హీర్ (ఇజ్జత్ బీబీ) అత్యంత అందమైన మహిళ, సియాల్ తెగకు చెందిన సంపన్న కుటుంబంలో జన్మించింది. రాంఝా వంశానికి చెందిన ధీడో రాంఝా, నలుగురు సోదరులలో చిన్నవాడు మరియు పంజాబ్లోని చీనాబ్ నది ఒడ్డున ఉన్న తఖ్త్ హజారా గ్రామంలో నివసిస్తున్నాడు. తన తండ్రికి గారాల కొడుకు కావడంతో, పొలాల్లో కష్టపడే తన సోదరులలా కాకుండా, రాంఝా మాత్రం వేణువు (పిల్లనిగ్రోవి)ను వాయిస్తూ జీవితాన్ని ఏ మాత్రం కష్టపడకుండా హాయిగా గడుపుతూ ఉండేవాడు. రాంఝా తండ్రి మౌజు చౌదరి మరణం తరువాత, రాంఝా తన సోదరులతో భూమి విషయంలో గొడవ పడి తన ఇంటిని వదిలి వెళ్ళిపోతాడు. వారిస్ షా యొక్క ఇతిహాసిక సంపుటిలో, రాంఝా సోదరుల భార్యలు అతనికి భోజనం పెట్టడానికి నిరాకరించినందున రాంఝా ఇంటి నుండి వెళ్ళిపోతాడు అని ఉంది. చివరికి అతను హీర్ నివసించే గ్రామానికి చేరుకుని ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు. హీర్ తండ్రి, రాంఝాకు, తన పశువులను మేపే ఉద్యోగాన్ని ఇస్తాడు. రాంఝా వేణువును వాయించే విధానాన్ని చూసి హీర్ మంత్రముగ్ధురాలై చివరకు అతడితో ప్రేమలో పడుతుంది. అసూయాపరుడైన హీర్ మామ - కైడో మరియు ఆమె తల్లిదండ్రులు చుచక్ మరియు మల్కీలచే పట్టుబడేసరికి హీర్ మరియు రాంఝా చాలా సంవత్సరాలపాటు ఒకరినొకరు రహస్యంగా కలుసుకుంటూ ఉండేవారు. హీర్ని ఆమె కుటుంబం మరియు స్థానిక పూజారి (మౌల్వి) బలవంతంగా సైదా ఖేరా అనే మరో వ్యక్తిని పెళ్లి చేసుకోవడానికి ఒప్పిస్తారు.
రాంఝా భగ్న ప్రేమికుడు అవుతాడు. పిచ్చిపట్టినవాడిలా గ్రామ వీధుల్లో ఓంటరిగా తిరుగుతూ ఉండేవాడు. అప్పుడు అతడు ఒక జోగిని (సన్యాసి) కలుసుకుంటాడు. తిల్లా జోగియన్ (సన్యాసుల పర్వతం) వద్ద జోగినుల కన్ఫాటా (చెవి కుట్టుట) ను మొదలుపెట్టిన పురాణ స్థాపకుడు గోరఖ్నాథ్ను కలిసిన తర్వాత, రాంఝా జోగిగా మారి, చెవులు కుట్టించుకుని భౌతిక ప్రపంచాన్ని త్యజించాడు. భగవంతుని నామాన్ని పఠిస్తూ, అతను పంజాబ్ అంతటా తిరుగుతూ, చివరికి హీర్ ప్రస్తుతం నివసిస్తున్న గ్రామానికి చేరుకుంటాడు.
అక్కడ హీర్ తల్లిదండ్రులు వారి వివాహానికి అంగీకరిస్తారు - అయితే, తల్లిదండ్రులు ఒప్పుకోవడం అన్నది కేవలం మోసం మాత్రమే అని కొన్నిచోట్ల పేర్కొనబడింది. పెళ్లి రోజున, కైడో, పెళ్లి జరగకుండా ఉండటానికి హీర్ తినే ఆహారంలో విషాన్ని కలుపుతాడు. ఈ వార్త విన్న రాంఝా హీర్కి సహాయం చేయడానికి పరుగెత్తాడు, కానీ ఆమె అప్పటికే విషం తిని చనిపోతుంది. మరోసారి భగ్న హృదయంతో, రాంఝా మిగిలిన విషపూరితమైన ఆహారాన్ని తిని ఆమె పక్కనే చనిపోతాడు.
ఆధ్యాత్మిక రహస్యము: హీర్ రాంఝాల ప్రేమ కథ విషాదంతో ముగిసినాగానీ వారిది సత్యమైన ప్రేమ. వారిది వికారాలతో కూడిన ప్రేమ కాదు, వారిద్దరూ గుర్తు చేసుకునే వారు, కలుసుకుంటూ ఉండేవారు. బ్రహ్మాకుమారులు మరియు బ్రహ్మాకుమారీలైతే భగవంతుడినే తమ ప్రియుడిగా చేసుకున్నారు. రాజయోగులు ప్రేయసులుగా అయ్యి సత్యమైన ఆత్మిక ప్రేమను ఆస్వాదిస్తున్నారు. మరి జన్మ జన్మలకూ ఉన్నతమైన ప్రాప్తిని ఇచ్చే బాబాను మనం ఇంకెంత ప్రేమించాలి! ఏ పని చేస్తున్నా మనస్ఫూర్తిగా బాబాను స్మృతి చేయాలి. హీర్ రాంఝాలు తమ ప్రేమ కోసం తమ ప్రాణాలను సైతం లెక్క చేయలేదు, రాజయోగులు ప్రాణాలు విడిచిపెట్టనవసరం లేదు, ప్రాణప్రదంగా బాబాను గుర్తు చేస్తే సరిపోతుంది, ఇదే వారిపై బలిహారమవ్వడమంటే.
હીર – રાંઝાની વાર્તા
હીર–રાંઝા પંજાબની એક પ્રખ્યાત પ્રેમકથા છે, જેને ઇતિહાસની સૌથી ચર્ચિત પ્રેમકથાઓમાં ગણવામાં આવે છે।
હીર (ઇજ્જત બીબી) એક અતિ સુંદર સ્ત્રી હતી, જે સિયાલ જનજાતિના એક ધનિક કુટુંબમાં જન્મી હતી. બીજી તરફ, ધિદો રાંઝા, રાંઝા કબીલાનો હતો, અને ચાર ભાઈઓમાં સૌથી નાનો હતો. તે પંજાબમાં ચિનાબ નદીના કિનારે આવેલા તખ્ત હજારા ગામમાં રહેતો હતો. પોતાના પિતાનો લાડકો પુત્ર હોવાથી, તે જમીન પર કામ ન કરતો, પરંતુ બાંસુરી વગાડતો અને આરામનું જીવન જીવતો. પિતા મૌજુ ચૌધરીના અવસાન પછી ભાઈઓ સાથે જમીનને લઈને વિવાદ થયો અને રાંઝાએ ઘર છોડી દીધું. વારિસ શાહના કાવ્યમાં કહેવાયું છે કે ભાઈઓની પત્નીઓએ તેને ભોજન આપવાનું ઇનકાર કર્યું, એથી તે ઘર છોડે છે.
અંતે તે હીરના ગામ પહોંચે છે અને તેને પ્રેમ કરવા લાગે છે. હીરના પિતા તેને પશુઓ ચરાવવાનું કામ આપે છે. રાંઝાની બાંસુરીની મધુર ધ્વનિથી હીર મોહિત થઈ જાય છે અને અંતે તેને પણ પ્રેમ કરે છે. બંને ઘણા વર્ષો સુધી ગુપ્ત રીતે મળતા રહે છે. પરંતુ હીરનો ઈર્ષાળુ કાકા કૈદો અને માતા–પિતા ચૂચક અને મલ્કી દ્વારા પકડાઈ જાય છે. ત્યારબાદ હીરને મજબૂરીથી સઈદા ખેલા નામના વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે।
રાંઝાનું હૃદય તૂટી જાય છે અને તે એકલો ગામડાંમાં ભટકતો રહે છે. અંતે તેની મુલાકાત એક જોગી સાથે થાય છે. તે ટીલાં જોગિયાનમાં પ્રસિદ્ધ ગોરખનાથને મળે છે અને પોતે પણ જોગી બની જાય છે – કાન છિદાવી દુનિયાના ભોગોનો ત્યાગ કરે છે. ભગવાનના નામ સાથે ફરી આખા પંજાબમાં ભટકતો રહે છે અને ફરી હીરના ગામ પહોંચે છે।
હીરના માતા–પિતા હવે તેમના લગ્ન માટે રાજી થાય છે (કેટલાક વર્ઝનમાં આ માત્ર એક ચાળ હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે). લગ્નના દિવસે કૈદોએ હીરના ભોજનમાં ઝેર મૂકી દીધું, જેથી લગ્ન અટકી જાય. હીર ઝેર ખાઈને મૃત્યુ પામે છે. સમાચાર સાંભળી રાંઝા દોડી આવે છે, પરંતુ મોડું થઈ ગયું હતું. તે બાકી રહેલું ઝેર ખાઈને હીરની બાજુમાં જ મૃત્યુ પામે છે।
આધ્યાત્મિક અર્થ
હીર અને રાંઝાની પ્રેમકથાનો અંત ભલે દુઃખદ રહ્યો, પરંતુ તેમનો પ્રેમ સાચો અને વિકારોથી મુક્ત હતો. તેઓ એકબીજાને યાદ કરતા અને મળતા રહેતા હતા. બ્રહ્માકુમારો અને બ્રહ્માકુમારીઓએ તો સ્વયં પરમાત્માને જ પોતાના પ્રિયતમ બનાવ્યા છે. રાજયોગીઓ તેમની પ્રેયસી બનીને સાચા આત્મિક પ્રેમનો અનુભવ કરી રહ્યા છે. તો જન્મોજન્મ માટે શ્રેષ્ઠ પ્રાપ્તિ કરાવનારા બાબાને આપણે કેટલો પ્રેમ કરવો જોઈએ! કોઈપણ કાર્ય કરતી વખતે આપણે દિલથી બાબાને યાદ કરવા જોઈએ. હીર અને રાંઝાએ પોતાના પ્રેમ માટે પ્રાણોની પણ પરવા કરી નહોતી. રાજયોગીઓએ પ્રાણ ત્યાગવાની જરૂર નથી. બસ, પ્રાણોથી પણ પ્રિય બાબાને પૂરા દિલથી યાદ કરવાના છે. આ જ તેમના પર બલિહાર જવાનો અર્થ છે.
