साकार मुरली
... अपनी दिल से पूछो – मैं स्वीट बाबा को कितना याद करता हूँ? हीर-रांझा का विकार के लिए लव नहीं था। ...
9 March 2019
हीर - रांझा की कहानी
हीर – रांझा पंजाब की एक प्रसिद्ध प्रेम कथा है। ये इतिहास की सबसे ज्यादा चर्चित एक प्रेम कहानी है। हीर (इज्जत बीबी) एक बेहद खूबसूरत महिला है, जिसका जन्म सियाल जनजाति के एक धनी परिवार में हुआ था , जबकि धीदो रांझा, जो रांझा कबीले से है, चार भाइयों में सबसे छोटा है और पंजाब में चिनाब नदी के किनारे तख्त हजारा गांव में रहता है । अपने पिता का पसंदीदा पुत्र होने के नाते, अपने भाइयों के विपरीत, जिन्हें ज़मीन पर मेहनत करनी पड़ती है, वह बांसुरी बजाते हुए आराम का जीवन जीते हैं। रांझा के पिता मौजू चौधरी की मृत्यु के बाद, रांझा का अपने भाइयों के साथ जमीन को लेकर झगड़ा हो जाता है और वह अपना घर छोड़ देता है। वारिस शाह के महाकाव्य के संस्करण में, रांझा घर छोड़ देता है क्योंकि उसके भाइयों की पत्नियों ने उसे खाना परोसने से इनकार कर दिया था। आख़िरकार वह हीर के गांव पहुंचता है और उससे प्यार करने लगता है। हीर के पिता रांझा को अपने मवेशी चराने का काम देते हैं। रांझा के बांसुरी बजाने के तरीके से हीर मंत्रमुग्ध हो जाती है और अंततः उससे प्यार करने लगती है। वे कई वर्षों तक एक-दूसरे से गुप्त रूप से मिलते रहे जब तक कि वे हीर के ईर्ष्यालु चाचा, कैदो और उसके माता-पिता चूचक और मल्की द्वारा पकड़ नहीं लिए गए। हीर को उसके परिवार और स्थानीय पुजारी या ‘मौलवी’ द्वारा सईदा खेड़ा नाम के एक अन्य व्यक्ति से शादी करने के लिए मजबूर किया जाता है ।
रांझा का दिल टूट गया है। वह ग्रामीण इलाकों में अकेला घूमता रहता है, जब तक कि अंततः उसकी मुलाकात एक जोगी (तपस्वी) से नहीं हो जाती। टीला जोगियान ("तपस्वियों की पहाड़ी") में जोगियों के कनफटा (छिदे हुए कान) संप्रदाय के प्रसिद्ध संस्थापक गोरखनाथ से मिलने के बाद, रांझा खुद जोगी बन जाता है, अपने कान छिदवाता है और भौतिक दुनिया को त्याग देता है। भगवान का नाम लेते हुए, वह पूरे पंजाब में घूमता है, अंततः उस गाँव को ढूंढता है जहाँ हीर अब रहती है।
दोनों हीर के गाँव लौटते हैं, जहाँ हीर के माता-पिता उनकी शादी के लिए सहमत होते हैं - हालाँकि कहानी के कुछ संस्करणों में कहा गया है कि माता-पिता की सहमति केवल एक धोखा है। शादी के दिन, कैडो ने लड़की को उसके व्यवहार के लिए दंडित करने के लिए उसके भोजन में जहर मिला दिया ताकि शादी न हो सके। यह खबर सुनकर रांझा हीर की मदद के लिए दौड़ता है, लेकिन तब तक बहुत देर हो चुकी होती है, क्योंकि वह पहले ही जहर खा चुकी होती है और मर जाती है। एक बार फिर टूटा हुआ दिल, रांझा बचा हुआ जहरीला खाना खाता है और उसके पास ही मर जाता है।
आध्यात्मिक भाव: भले ही हीर रांझ की प्रेम कहानी का दुखद अंत हुआ है, लेकिन इनका प्यार सच्चा था। इसलिए शिवबाबा कहते हैं कि हीर रांझ का प्यार विकार के लिए नहीं था। याद करते थे और सामने आ जाते थे। दोनों आपस में मिल जाते थे। बापदादा कहते हैं कि - वह है एक जन्म के आशिक-माशूक, तुम हो जन्म-जन्मान्तर के। तुम ब्रह्मा वत्स भी सच्चे आशिक बन अपने माशूक बाप को दिल से याद करना। इस समय तुम सिर्फ अपने को आत्मा समझो और माशुक बाप को याद करो। आत्मा समझ बाप को बहुत खुशी से याद करना है। बाप समझाते रहते हैं भक्ति मार्ग में तुम ऐसे आशिक थे, माशुक पर कुर्बान जाते थे। आप आयेंगे तो हे माशुक हम तुम पर वारी जायेंगे। अब माशुक आया हुआ है, सबको गोरा बनाने। जो जैसा है ऐसा बनाने की कोशिश करते हैं। तुम गोरा बनते हो तो शरीर भी गोरा बनेगा।
Heer-Ranjha story
Heer – Ranjha is a famous love story of Punjab. This is one of the most talked about love stories in history. Heer (Izzat Bibi) is an extremely beautiful woman, born into a wealthy family of Sial tribe while Dheedo Ranjha, who is from Ranjha clan, is the youngest of four brothers and lives in the village of Takht Hazara by the river Chenab in Punjab. Being his father's favourite son, unlike his brothers who have to toil in the lands, he leads a life of ease, playing the flute. After the death of Ranjha's father, Mauju Chaudhry, Ranjha has a quarrel with his brothers over land, and leaves his home. In Waris Shah's version of the epic, Ranjha leaves home because his brothers' wives refused to serve him food. Eventually he arrives in Heer's village and falls in love with her. Heer's father offers Ranjha a job herding his cattle. Heer becomes mesmerized by the way Ranjha plays his flute and eventually falls in love with him. They meet each other secretly for several years until they are caught by Heer's jealous uncle, Kaido, and her parents Chuchak and Malki. Heer is forced by her family and the local priest or ' Maulvi ' to marry another man named Saida Khera .
Ranjha is left heartbroken. He wanders the countryside alone, until he eventually meets a Jogi (ascetic). After meeting Gorakhnath, the legendary founder of the Kanphata (pierced ear) sect of Jogis at Tilla Jogian ("Hill of Ascetics"), Ranjha becomes a Jogi himself, piercing his ears and renouncing the material world. While reciting the name of the Lord, he wanders all over Punjab, eventually finding the village where Heer now lives.
The two return to Heer's village, where Heer's parents agree to their marriage - though some versions of the story state that the parents' agreement is only a deception. On the wedding day, Kaido poisons her food so that the wedding will not take place, in order to punish the girl for her behaviour. Hearing this news, Ranjha rushes to aid Heer, but is too late, as she has already eaten the poison and has died. Brokenhearted once again, Ranjha eats the remaining poisoned food and dies by her side.
Spiritual Significance: Even though Heer Ranjh's love story had a tragic end, their love was true. That's why Shivbaba says that Heer Ranjh's love was not for vice. There was just pure love between them. They used to remember each other and meet and see each other. BapDada says – They were the lovers for one birth, you are of many births. You Brahma Vatsa also become true lovers and remember your loving Father with all your heart. At this time, you only have to consider yourselves to be souls and remember your Beloved, the Father. Consider yourselves to be souls and remember the Father with great happiness. The Father keeps explaining that on the path of devotion, you loved Me as your Beloved and you sacrificed yourselves to Me. You used to say that, O Beloved, when You come I will sacrifice myself to You. Now the beloved has come to make everyone beautiful. He tries to make you become like Himself. When you become beautiful, your bodies will also be beautiful.
హీర్ – రాంఝా కథ
హీర్ రాంఝా పంజాబ్లోని నాలుగు ప్రసిద్ధ ప్రేమకథల్లో ఒకటి. హీర్ (ఇజ్జత్ బీబీ) అత్యంత అందమైన మహిళ, సియాల్ తెగకు చెందిన సంపన్న కుటుంబంలో జన్మించింది. రాంఝా వంశానికి చెందిన ధీడో రాంఝా, నలుగురు సోదరులలో చిన్నవాడు మరియు పంజాబ్లోని చీనాబ్ నది ఒడ్డున ఉన్న తఖ్త్ హజారా గ్రామంలో నివసిస్తున్నాడు. తన తండ్రికి గారాల కొడుకు కావడంతో, పొలాల్లో కష్టపడే తన సోదరులలా కాకుండా, రాంఝా మాత్రం వేణువు (పిల్లనిగ్రోవి)ను వాయిస్తూ జీవితాన్ని ఏ మాత్రం కష్టపడకుండా గడుపుతూ ఉండేవాడు. రాంఝా తండ్రి మౌజు చౌదరి మరణం తరువాత, రాంఝా తన సోదరులతో భూమి విషయంలో గొడవ పడి తన ఇంటిని వదిలి వెళ్ళిపోతాడు. వారిస్ షా యొక్క ఇతిహాసిక సంపుటిలో, రాంఝా సోదరుల భార్యలు అతనికి భోజనం పెట్టడానికి నిరాకరించినందున రాంఝా ఇంటి నుండి వెళ్ళిపోతాడు అని ఉంది. చివరికి అతను హీర్ గ్రామానికి చేరుకుని ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు. హీర్ తండ్రి రాంఝాకు తన పశువులను మేపే ఉద్యోగాన్ని ఇస్తాడు. రాంఝా వేణువును వాయించే విధానాన్ని చూసి హీర్ మంత్రముగ్ధురాలై చివరకు అతడితో ప్రేమలో పడుతుంది. అసూయాపరుడైన హీర్ మామ - కైడో మరియు ఆమె తల్లిదండ్రులు చుచక్ మరియు మల్కీలచే పట్టుబడేసరికి హీర్ మరియు రాంఝా చాలా సంవత్సరాలపాటు ఒకరినొకరు రహస్యంగా కలుసుకుంటూ ఉండేవారు. హీర్ని ఆమె కుటుంబం మరియు స్థానిక పూజారి (మౌల్వి) బలవంతంగా సైదా ఖేరా అనే మరో వ్యక్తిని పెళ్లి చేసుకోవడానికి ఒప్పిస్తారు.
రాంఝా భగ్న ప్రేమికుడు అవుతాడు. పిచ్చిపట్టినవాడిలా గ్రామ వీధుల్లో ఓంటరిగా తిరుగుతూ ఉండేవాడు. అప్పుడు అతడు ఒక జోగిని (సన్యాసి) కలుసుకుంటాడు. తిల్లా జోగియన్ (సన్యాసుల పర్వతం) వద్ద జోగినుల కన్ఫాటా (చెవి కుట్టుట) ను మొదలుపెట్టిన పురాణ స్థాపకుడు గోరఖ్నాథ్ను కలిసిన తర్వాత, రాంఝా జోగిగా మారి, చెవులు కుట్టించుకుని భౌతిక ప్రపంచాన్ని త్యజించాడు. భగవంతుని నామాన్ని పఠిస్తూ, అతను పంజాబ్ అంతటా తిరుగుతూ, చివరికి హీర్ ప్రస్తుతం నివసిస్తున్న గ్రామానికి చేరుకుంటాడు.
ఇద్దరూ హీర్ గ్రామానికి తిరిగి వస్తారు, అక్కడ హీర్ తల్లిదండ్రులు వారి వివాహానికి అంగీకరిస్తారు - అయితే కథ యొక్క కొన్ని సంస్కరణలు తల్లిదండ్రుల ఒప్పందం కేవలం మోసం మాత్రమే అని పేర్కొన్నాయి. పెళ్లి రోజున, కైడో హీర్ ప్రవర్తనకు అమ్మాయిని శిక్షించడానికి, పెళ్లి జరగకుండా ఉండటానికి ఆమె ఆహారాన్ని విషపూరితం చేస్తాడు. ఈ వార్త విన్న రాంఝా హీర్కి సహాయం చేయడానికి పరుగెత్తాడు, కానీ ఆమె అప్పటికే విషం తిని చనిపోతుంది. మరోసారి భగ్న హృదయంతో, రాంఝా మిగిలిన విషపూరితమైన ఆహారాన్ని తిని ఆమె పక్కనే చనిపోతాడు.
ఆధ్యాత్మిక భావము: హీర్ రాంఝాల ప్రేమ కథ విషాదంతో ముగిసినాగానీ వారిది సత్యమైన ప్రేమ. వీరిది వికారాలతో కూడిన ప్రేమ కాదు, వారిద్దరూ గుర్తు చేసుకునే వారు, కలుసుకుంటూ ఉండేవారు. బాప్దాదా అంటారు – వారు ఒక్క జన్మకు ప్రేమికులు, మీరైతే జన్మజన్మలకు ప్రేయసులు. బ్రహ్మ వత్సలైన మీరు కూడా సత్యమైన ప్రేయసులుగా అయ్యి తమ ప్రియతముడైన బాబాను మనస్ఫూర్తిగా గుర్తు చేయండి. ఈ సమయంలో కేవలం స్వయాన్ని ఆత్మగా భావించి ప్రియుడైన బాబాను గుర్తు చేయండి. ఆత్మ అనుకుని బాబాను గుర్తు చేసి బాబాను ఎంతో సంతోషంగా గుర్తు చేయండి. భక్తి మార్గంలో మీరు ప్రేయసులుగా అయి ప్రియుడిపై బలహారమయ్యేవారు. మీరు వస్తే ఓ ప్రియతమా, మేము మీపై బలిహారమవుతామని చెప్పారు కదా. ఇప్పుడు ప్రియుడు వచ్చారు. నిజమైన ప్రేయసులుగా అయ్యి నాపై బలిహారమవ్వండి. నేను వచ్చాను మిమ్మల్ని సుందరంగా తయారు చేయడానికి. ఎవరు ఎలా ఉంటారో, వారు ఇతరులను తమలాగానే తయారు చేయాలని చూస్తారు కదా. మీరు పవిత్రంగా అయితే శరీరం కూడా పవిత్రమైనది లభిస్తుంది.
હીર – રાંઝાની વાર્તા
હીર–રાંઝા પંજાબની એક પ્રખ્યાત પ્રેમકથા છે, જેને ઇતિહાસની સૌથી ચર્ચિત પ્રેમકથાઓમાં ગણવામાં આવે છે।
હીર (ઇજ્જત બીબી) એક અતિ સુંદર સ્ત્રી હતી, જે સિયાલ જનજાતિના એક ધનિક કુટુંબમાં જન્મી હતી. બીજી તરફ, ધિદો રાંઝા, રાંઝા કબીલાનો હતો, અને ચાર ભાઈઓમાં સૌથી નાનો હતો. તે પંજાબમાં ચિનાબ નદીના કિનારે આવેલા તખ્ત હજારા ગામમાં રહેતો હતો. પોતાના પિતાનો લાડકો પુત્ર હોવાથી, તે જમીન પર કામ ન કરતો, પરંતુ બાંસુરી વગાડતો અને આરામનું જીવન જીવતો. પિતા મૌજુ ચૌધરીના અવસાન પછી ભાઈઓ સાથે જમીનને લઈને વિવાદ થયો અને રાંઝાએ ઘર છોડી દીધું. વારિસ શાહના કાવ્યમાં કહેવાયું છે કે ભાઈઓની પત્નીઓએ તેને ભોજન આપવાનું ઇનકાર કર્યું, એથી તે ઘર છોડે છે.
અંતે તે હીરના ગામ પહોંચે છે અને તેને પ્રેમ કરવા લાગે છે. હીરના પિતા તેને પશુઓ ચરાવવાનું કામ આપે છે. રાંઝાની બાંસુરીની મધુર ધ્વનિથી હીર મોહિત થઈ જાય છે અને અંતે તેને પણ પ્રેમ કરે છે. બંને ઘણા વર્ષો સુધી ગુપ્ત રીતે મળતા રહે છે. પરંતુ હીરનો ઈર્ષાળુ કાકા કૈદો અને માતા–પિતા ચૂચક અને મલ્કી દ્વારા પકડાઈ જાય છે. ત્યારબાદ હીરને મજબૂરીથી સઈદા ખેલા નામના વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે।
રાંઝાનું હૃદય તૂટી જાય છે અને તે એકલો ગામડાંમાં ભટકતો રહે છે. અંતે તેની મુલાકાત એક જોગી સાથે થાય છે. તે ટીલાં જોગિયાનમાં પ્રસિદ્ધ ગોરખનાથને મળે છે અને પોતે પણ જોગી બની જાય છે – કાન છિદાવી દુનિયાના ભોગોનો ત્યાગ કરે છે. ભગવાનના નામ સાથે ફરી આખા પંજાબમાં ભટકતો રહે છે અને ફરી હીરના ગામ પહોંચે છે।
હીરના માતા–પિતા હવે તેમના લગ્ન માટે રાજી થાય છે (કેટલાક વર્ઝનમાં આ માત્ર એક ચાળ હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે). લગ્નના દિવસે કૈદોએ હીરના ભોજનમાં ઝેર મૂકી દીધું, જેથી લગ્ન અટકી જાય. હીર ઝેર ખાઈને મૃત્યુ પામે છે. સમાચાર સાંભળી રાંઝા દોડી આવે છે, પરંતુ મોડું થઈ ગયું હતું. તે બાકી રહેલું ઝેર ખાઈને હીરની બાજુમાં જ મૃત્યુ પામે છે।
આધ્યાત્મિક અર્થ
ભલે હીર–રાંઝાની પ્રેમકથા દુઃખદ અંત સાથે સમાપ્ત થઈ, તેમ છતાં તેમનો પ્રેમ સચ્ચો હતો. શિવબાબા સમજાવે છે કે તેમનો પ્રેમ વિકૃતિ માટે ન હતો, પરંતુ આત્મીયતા માટે હતો. તેઓ એકબીજાને યાદ કરતા અને તરત મળી જતા.
બાપદાદા કહે છે – હીર–રાંઝા એક જન્મના આશિક–માશુક હતા, પરંતુ તમે બ્રહ્માવંશી બાળકો અનેક જન્મોના આશિક છો. આ સમય માત્ર આત્મા બનીને પોતાના માશુક પિતા (શિવબાબા)ને દિલથી યાદ કરવાનું છે. આનંદથી બાપને યાદ કરશો તો આત્મા નિર્મળ બનશે અને શરીર પર પણ તેનું પ્રભાવ પડશે.
