शिव की बारात

Shiva's wedding procession

(Balakanda of Shri Ramcharitmanas)

The description of Shiva's marriage is found in the Balakanda of Shri Ramcharitmanas, in which it was told that Shiva's marriage was done in the Vedic way. When the marriage of Shiva was fixed, all the gods and goddesses were very happy. When Mahadev got ready as a groom, his form was the most unique. As a bridegroom, Shiva had a snake wrapped around his neck and with ash smeared all over his body. Lord Shiva wore a garland of skulls around his neck. In one hand was a Damaru (pellet drum) and in the other a Trishul (trident) and riding on bull.

In the procession, in addition to all the gods there were Bhutas, Pretas and other Ganas. The procession also included yakshas, gandharvas, kineeras, elephants, buffaloes, hippos, monkeys and other animals. In the Ganas of Shiva, some were awful with overgrown moustaches and beards. Some were lame. Some were blind. Some had no faces. Some had distorted and deformed faces. Some had many faces. Similarly, people without hands and feet or with many hands and feet joined the procession of Lord Shiva. All the ghosts and vampires were present in the procession, Gan Aad were moving ahead in their fun.

When the procession reached the main gate, everyone was surprised to see it. It is said that on seeing Shivji's procession, the women present there got scared and ran away from there. Even Parvati's mother Maina was surprised to see this form. But Mata Parvati was not at all disturbed by seeing this form of Shiva and the procession.

Spiritual Significance: The spiritual secret of Shiva's procession is that Shiv Baba takes human souls to his abode by giving them the knowledge of the beginning-middle-end of creation, the cycle of creation, the true and deep understanding of karma. In fact, the polymorphous procession is a classical allegory of the perverted subtle rites of man. Like the baraat of flies, this is the baraat of Shiv baba. All the souls behind Shiva Baba will run away like mosquitoes and the bodies will get ended here only. In this procession, Shiv Baba takes back with him wicked, cruel, pure ones, blind, lame i. e. all kinds of souls, animals and birds.

శివుని పెళ్ళి ఊరేగింపు

(శ్రీ రామచరితమానస్, బాలకాండ)

శివుని వివాహం గురించిన వివరణ శివుని బారాత్ పేరుతో శ్రీ రామచరితమానస్ యొక్క బాలకాండలో వర్ణించబడింది. దీనిలో శివుని వివాహం వేద పద్ధతిలో జరిగిందని చెప్పబడింది. శివుని వివాహం నిశ్చయమైనప్పుడు, దేవతలు అందరూ చాలా సంతోషించారు. మహాదేవ్ వరుడిగా సిద్ధమైనప్పుడు, అతని రూపం చాలా ప్రత్యేకమైనదిగా ఉండినది. వరుడిగా, శివుడు అతని మెడలో పామును చుట్టుకుని, అతని శరీరంపై బూడిదను రాసుకున్నాడు. శివుడు తన మెడలో కపాల మాల ను ధరించి, ఒక చేతిలో ఢమరుకం మరియు మరొక చేతిలో త్రిశూలం పట్టుకుని ఎద్దుపై స్వారీ చేస్తున్నారు.

ఊరేగింపులో, అందరు దేవతలతో పాటు భూతాలు, ప్రేతాలు మరియు ఇతర గణాలు ఉన్నారు. ఈ ఊరేగింపులో యక్షులు, కిన్నెరులు, దంఘర్వులు, పాములు, తేళ్ళు, ఏనుగులు, గేదెలు, కోతులు మరియు ఇతర జంతువులు కూడా ఉన్నాయి. శివుని గణాలలో, కొందరు అతిగా పెరిగిన మీసాలు మరియు గడ్డాలతో భయంకరంగా ఉన్నారు. కొందరు పిచ్చివారు ఉన్నారు, కొందరు అంధులున్నారు. కొందరికి ముఖాలు లేవు. కొందరిలో ముఖాలు వక్రీకరించి, వికృతంగా ఉన్నాయి. కొందరికి అనేక ముఖాలు ఉంటే, మరి కొందరికి చేతులు మరియు కాళ్ళు లేని లేదా చాలా చేతులు మరియు కాళ్ళు ఉన్న ప్రజలు శివుడి ఊరేగింపులో పాల్గొన్నారు. ఊరేగింపులో దయ్యాలు మరియు రక్త పిశాచులు అందరూ ఉన్నారు, గణ ఆదులు వారి వినోదంలో ముందుకు సాగుతున్నారు.

ఊరేగింపు ప్రధాన ద్వారం వద్దకు చేరుకున్నప్పుడు, అది చూసి అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు. శివుని ఊరేగింపును చూసి అక్కడ ఉన్న మహిళలు భయపడి అక్కడి నుంచి పారిపోయారని చెబుతారు. పార్వతి తల్లి మైనా కూడా ఈ రూపాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయింది. కానీ శివుని ఈ రూపాన్ని, ఊరేగింపును చూసి పార్వతి మాత అస్సలు కలత చెందలేదు.

ఆధ్యాత్మిక భావము: శివుని ఊరేగింపు యొక్క ఆధ్యాత్మిక రహస్యం ఏమిటంటే, సృష్టి యొక్క ఆది-మధ్య-అంతిమము, సృష్టి చక్రం, కర్మ యొక్క నిజమైన మరియు లోతైన అవగాహన గురించి జ్ఞానాన్ని ఇవ్వడం ద్వారా శివ బాబా మానవ ఆత్మలను తమతో పాటు తిరిగి పరంధామానికి తీసుకువెళతారు. వాస్తవానికి, వైవిధ్యభరిత ఊరేగింపు అనేది మనిషి యొక్క వికృతమైన సూక్ష్మ ఆచారాల యొక్క శాస్త్రీయ రూపకం. ఈగల గుంపులాగా, ఇది శివ బాబా బరాత్. శివ బాబా వెనుక ఆత్మలన్నీ దోమల గుంపులా వెళ్తాయి. శరీరాలు మాత్రం ఇక్కడే అంతమవుతాయి. ఈ ఊరేగింపులో, శివ బాబా దుష్టులను, క్రూరులను, స్వచ్ఛమైనవారిని, అంధులను, కుంటివారిని అంటే అన్ని రకాల ఆత్మలను, జంతువులను, పక్షులను తమతో తిరిగి తీసుకువెళతారు అనగా సర్వులకు సద్గతిని ప్రసాదిస్తారు.

ಶಿವನ ವಿವಾಹದ ಮೆರವಣಿಗೆ

ಶಿವನ ವಿವಾಹದ ವರ್ಣನೆಯು ಶ್ರೀ ರಾಮಚರಿತಮಾನಸದ ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಶಿವನ ವಿವಾಹವು ವೈದಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿವನ ವಿವಾಹವು ನಿಶ್ಚಯವಾದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಮಹಾದೇವನು ವರನಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾದಾಗ, ಅವನ ರೂಪವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ವರನಾಗಿ, ಶಿವನು ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಹಾವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದನು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಬೂದಿಯನ್ನು ಬಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಶಿವನು ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಡಮರು (ಗುಳಿಗೆ ಡ್ರಮ್) ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ (ತ್ರಿಶೂಲ) ಮತ್ತು ವೃಷಭ ವಾಹನವನ್ನೇರಿದ್ದನು.

ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲದೆ ಭೂತಗಳು, ಪ್ರೇತಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗಣಗಳು ಇದ್ದವು. ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು, ಆನೆಗಳು, ಎಮ್ಮೆಗಳು, ಹಿಪ್ಪೋಗಳು, ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಶಿವನ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವರು ದೊಡ್ಡದಾದ ಮೀಸೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಡ್ಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಕುಂಟರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಕುರುಡರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಮುಖಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರಿಗೆ ವಿಕೃತ ಮತ್ತು ವಿರೂಪಗೊಂಡ ಮುಖಗಳಿದ್ದವು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳಿದ್ದವು. ಅಂತೆಯೇ, ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು ಶಿವನ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು, ಗಣಗಳು ತಮ್ಮ ಮೋಜಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಎಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು. ಶಿವನ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಅಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆದರಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿಹೋದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ತಾಯಿ ಮೈನಾ ಕೂಡ ಈ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದಳು. ಆದರೆ ಮಾತ ಪಾರ್ವತಿ ಶಿವನ ಈ ರೂಪ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಯಾವುದೇ ವಿಚಲಿತರಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ: ಶಿವನ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರಹಸ್ಯವೆಂದರೆ ಶಿವ ತಂದೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿ-ಮಧ್ಯ-ಅಂತ್ಯದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಚಕ್ರವನ್ನು, ಸತ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಳವಾದ ಕರ್ಮದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿ ಮಾನವ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಬಹುರೂಪಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಮನುಷ್ಯನ ವಿಕೃತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಚರಣೆಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪಕವಾಗಿದೆ. ನೊಣಗಳ ಗುಂಪು, ನೊಣಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯಂತೆ, ಇದು ಶಿವ ತಂದೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆ. ಶಿವತಂದೆಯ ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲಾ ಆತ್ಮಗಳು ಸೊಳ್ಳೆಗಳಂತೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಹಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಶಿವ ತಂದೆ ದುಷ್ಟ, ಕ್ರೂರಿ, ಶುದ್ಧ, ಕುರುಡ, ಕುಂಟ ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಆತ್ಮಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

શિવની બારાત

શ્રીरामચરિતમાનસના બાલકાંડમાં શિવજીના લગ્નનું વર્ણન આવે છે. તેમાં જણાવાયું છે કે શિવજીનું લગ્ન વૈદિક રીતિ મુજબ થયું હતું. લગ્ન નક્કી થતાં જ બધા દેવી-દેવતાઓ ખૂબ આનંદિત થયા. જ્યારે મહાદેવ દુલ્હા બની તૈયાર થયા ત્યારે તેમનું સ્વરૂપ અદ્દભુત અને અદ્વિતીય હતું. દુલ્હા સ્વરૂપે શિવજીના ગળામાં સાપ, શરીરે રાખ અને ગળામાં નરમુંડની માળા હતી. એક હાથમાં ડમરુ, બીજા હાથમાં ત્રિશૂલ અને સવાર નંદી બળદ પર હતી.

બારાતમાં ભૂત-પિશાચ, યક્ષ, ગંધર્વ, અપ્સરાઓ, કિન્નર, જાનવર, સાપ, વીંછુ બધાનો સમાવેશ થયો હતો. શિવજીના ગણોમાં કોઈના ચહેરા ન હતા તો કોઈના અનેક ચહેરા હતા; કોઈના હાથ-પગ ન હતા તો કોઈના ઘણા હતા. એવી વિચિત્ર બારાત આનંદમાં આગળ વધી રહી હતી.

જ્યારે બારાત મુખ્ય દ્વાર પર આવી પહોંચી ત્યારે બધા આશ્ચર્યમાં પડી ગયા. કહેવાય છે કે બારાત જોઈ ત્યાં હાજર સ્ત્રીઓ ડરીને ભાગી ગઈ. અહીં સુધી કે પાર્વતીજીની માતા મૈનાએ પણ આ દૃશ્ય જોઈને અચંબો અનુભવ્યો. પરંતુ માતા પાર્વતી શિવજીના આ સ્વરૂપ અને બારાતને જોઈને બિલકુલ પણ ડરી ન હતી.

આધ્યાત્મિક અર્થ

શિવની બારાતનો આધ્યાત્મિક અર્થ એવો છે કે પરમાત્મા શિવ આત્માઓને સર્જનના આદી-મધ્ય-અંત, કર્મનો નિયમ અને સર્જનચક્રનો સાચો જ્ઞાન આપી પોતાના નિવાસસ્થાન પરમધામ લઈ જાય છે.

આ બારાતમાં દેખાતી વિવિધ પ્રજાતિ ખરેખર મનુષ્યના વિકૃત સંસ્કારોનું પ્રતીક છે. જેમ માખીઓની ટોળી હોય છે, તેમ આ શિવબાબાની બારાત છે. શિવબાબા પાછળ બધા આત્માઓ, શુદ્ધ કે અશુદ્ધ, નિર્બળ કે શક્તિશાળી, તેમજ પ્રાણી-પક્ષીઓ સાથે પરમધામ પરત જાય છે.